नेपालका लागि राष्ट्रिय ICT र विकास कार्ययोजना

नेपालका लागि राष्ट्रिय ICT र विकास कार्ययोजना

नेपालका लागि राष्ट्रिय ICT र विकास कार्ययोजना

(१०० दिन निर्णय + ३ बर्षे कार्यान्वयन योजना)

प्रस्तावना

• नेपाललाई डिजिटल र स्मार्ट बनाउने लक्ष्य

• भ्रष्टाचार घटाउने, रोजगारी बढाउने, दिगो विकास गर्ने

Vision: सबै नागरिकलाई डिजिटल सेवा पहुँच, स्मार्ट शहर, रोजगारी

Mission: सरकारी सेवा सरल, छिटो, पारदर्शी; ICT, Smart City, Renewable Energy, कृषि, उद्योग, पर्यटन, निर्यात प्रवर्द्धन

वर्तमान ICT र सरकारी प्रणाली स्थिति

• अवस्था:

o NID (National ID), Nagarik App, डिजिटल बैंकिङ सुरु

• चुनौतीहरू:

o डाटाबेस अलग-अलग

o धेरै प्रक्रिया अझै म्यानुअल

o स्मार्ट सिटी पूर्वाधार कमजोर

• अवसरहरू:

o युवा शक्ति

o ICT स्टार्टअप

o Renewable Energy

o पर्यटन

विस्तृत २५-बुँदे कार्ययोजना

१. राष्ट्रिय डिजिटल परिचय प्रणाली (एक नागरिक – एक ID)

• वर्तमान अवस्था:

o NID सुरु भएको छ तर सीमित सेवासँग मात्र जोडिएको (बैंकिङ, केही सरकारी सेवा)।

• प्रस्तावित प्रणाली:

o सबै सरकारी, बैंकिङ, पासपोर्ट, लाइसेन्स, PAN, फोन सेवासँग NID जोड्ने।

o डिजिटल हस्ताक्षर लागू गर्ने।

o अनुहार र बायोमेट्रिक प्रमाणीकरण।

• किन आवश्यक?

o दोहोरो परिचय रोक्ने।

o सेवा छिटो र पारदर्शी।

o नागरिकलाई एकै ID बाट सबै सुविधा।

२. डिजिटल ठेगाना म्यापिङ

• वर्तमान अवस्था:

o ठेगाना व्यवस्थापन अव्यवस्थित, GPS/geotagging छैन।

• प्रस्तावित प्रणाली:

o सबै घरलाई GPS/geotagged ठेगाना दिने।

o नागरिक ID सँग लिंक गर्ने।

• किन आवश्यक?

o आपतकालीन सेवा, कर, जनगणना, वितरणमा सजिलो।

o शहर व्यवस्थापन व्यवस्थित।

३. राष्ट्रिय एकीकृत सरकारी डाटाबेस

• वर्तमान अवस्था:

o मन्त्रालय/संस्थाहरूको डाटाबेस अलग-अलग।

• प्रस्तावित प्रणाली:

o National Data Exchange Platform स्थापना।

o Real-time National Population Registry।

o AI आधारित नीति विश्लेषण।

• किन आवश्यक?

o डेटा दोहोरोपन हटाउने।

o नीति बनाउन तथ्यमा आधारित।

o सेवा छिटो र एकीकृत।

४. सरकारी API एकीकरण

• वर्तमान अवस्था:

o प्रणालीहरू अलग-अलग, डेटा आदानप्रदान कठिन।

• प्रस्तावित प्रणाली:

o सबै सरकारी प्रणाली API मार्फत जोड्ने।

o Real-time Dashboard।

• किन आवश्यक?

o मन्त्रालयबीच सूचना आदानप्रदान सजिलो।

o निर्णय छिटो र तथ्यमा आधारित।

५. बिना अनुहार सेवा (Faceless Services)

• वर्तमान अवस्था:

o धेरै काम अझै म्यानुअल, नागरिकलाई कार्यालय धाउनुपर्ने।

• प्रस्तावित प्रणाली:

o ५० मुख्य सेवा अनलाइन (पासपोर्ट, लाइसेन्स, PAN, कर, कम्पनी दर्ता)।

o ३ वर्षमा ९०% सेवा डिजिटल, AI सहायक।

• किन आवश्यक?

o भ्रष्टाचार घटाउने।

o नागरिकलाई समय र पैसा बचत।

६. राष्ट्रिय सरकारी सेवा ड्यासबोर्ड

• वर्तमान अवस्था:

o मन्त्रालय/प्रधानमन्त्रीलाई वास्तविक समय डेटा छैन।

• प्रस्तावित प्रणाली:

o राजस्व, पूर्वाधार, स्वास्थ्य, विपद् अनुगमन ड्यासबोर्ड।

• किन आवश्यक?

o निर्णय छिटो।

o पारदर्शिता बढाउने।

७. राष्ट्रिय क्यू व्यवस्थापन प्रणाली

• वर्तमान अवस्था:

o अस्पताल, कार्यालयमा लामो लाइन, समय बर्बाद।

• प्रस्तावित प्रणाली:

o मोबाइल बुकिंग, वास्तविक समय प्रतीक्षा जानकारी।

• किन आवश्यक?

o नागरिकलाई सुविधा।

o सेवा छिटो।

८. राष्ट्रिय डाटा सेन्टर पूर्वाधार

• वर्तमान अवस्था:

o सीमित डाटा सेन्टर, Disaster Recovery कमजोर।

• प्रस्तावित प्रणाली:

o Primary, Failover, Disaster Recovery (DR)।

o प्रत्येक प्रदेशमा मिनी डाटा सेन्टर।

• किन आवश्यक?

o डेटा सुरक्षित।

o सेवा निरन्तर।

९. प्रान्तीय स्मार्ट सरकारी क्लाउड

• वर्तमान अवस्था:

o प्रणालीहरू अलग-अलग सर्वरमा।

• प्रस्तावित प्रणाली:

o GovCloud स्थापना।

• किन आवश्यक?

o लागत घटाउने।

o सबै प्रणाली एकीकृत।

१०. न्यूनतम स्मार्ट सिटी ढाँचा

• वर्तमान अवस्था:

o Wi-Fi, CCTV, स्मार्ट पार्किङ, सेन्सर सीमित।

• प्रस्तावित प्रणाली:

o काठमाडौं, पोखरा, विराटनगर, बुटवल, नेपालगञ्जमा स्मार्ट सिटी पूर्वाधार।

• किन आवश्यक?

o सुरक्षित, व्यवस्थित, आधुनिक शहर।

११. भूमिगत युटिलिटी डक्ट प्रणाली

• वर्तमान अवस्था:

o तार, फाइबर, टेलिकम खुला सडकमा।

• प्रस्तावित प्रणाली:

o सबै भूमिगत।

• किन आवश्यक?

o शहर सफा, सुरक्षित।

१२. राष्ट्रिय CCTV & सार्वजनिक सुरक्षा नेटवर्क

• वर्तमान अवस्था:

o CCTV छ तर एकीकृत छैन।

• प्रस्तावित प्रणाली:

o AI CCTV नेटवर्क, प्रहरी/ट्राफिक/विपद् व्यवस्थापनसँग जोड्ने।

• किन आवश्यक?

o अपराध नियन्त्रण।

o ट्राफिक व्यवस्थापन।

१३. स्मार्ट ट्राफिक व्यवस्थापन

• वर्तमान अवस्था:

o ट्राफिक लाइट पुरानो, म्यानुअल नियन्त्रण।

• प्रस्तावित प्रणाली:

o स्मार्ट ट्राफिक लाइट, AI अनुगमन।

o ट्राफिक कमाण्ड सेन्टर।

• किन आवश्यक?

o ट्राफिक जाम घटाउने।

o दुर्घटना कम गर्ने।

१४. डिजिटल भूमि व्यवस्थापन प्रणाली

• वर्तमान अवस्था:

o भूमि अभिलेख कागजी।

• प्रस्तावित प्रणाली:

o डिजिटाइज अभिलेख।

o Blockchain आधारित भूमि रजिष्ट्रेशन।

• किन आवश्यक?

o धोखाधडी रोक्ने।

o पारदर्शी र सुरक्षित।

१५. डिजिटल स्वास्थ्य पूर्वाधार

• वर्तमान अवस्था:

o स्वास्थ्य अभिलेख कागजी वा अलग-अलग।

• प्रस्तावित प्रणाली:

o National Health ID।

o Electronic Health Records।

• किन आवश्यक?

o उपचार छिटो।

o स्वास्थ्य नीति तथ्यमा आधारित।

१६. डिजिटल शिक्षा पूर्वाधार

• वर्तमान अवस्था:

o धेरै स्कूलमा इन्टरनेट छैन।

• प्रस्तावित प्रणाली:

o सबै स्कूलमा इन्टरनेट।

o डिजिटल कक्षा, अनलाइन पाठ्यक्रम।

• किन आवश्यक?

o गुणस्तरीय शिक्षा।

o ग्रामीण क्षेत्रमा समान अवसर।

१७. राष्ट्रिय साइबर सुरक्षा ढाँचा

• वर्तमान अवस्था:

o साइबर सुरक्षा कमजोर।

• प्रस्तावित प्रणाली:

o Cyber Security Center स्थापना।

o AI आधारित सुरक्षा।

• किन आवश्यक?

o डेटा सुरक्षित।

o राष्ट्रिय सुरक्षामा सहयोग।

१८. नवीकरणीय ऊर्जा र हरित नेपाल

• वर्तमान अवस्था:

o Hydropower छ तर Solar/EV चार्जिङ सीमित।

• प्रस्तावित प्रणाली:

o Hydropower, Solar, EV चार्जिङ नेटवर्क।

o प्रत्येक घरमा २ बिरुवा।

• किन आवश्यक?

o ऊर्जा आत्मनिर्भरता।

o वातावरणीय सुधार।

१९. कृषिमा ICT प्रयोग

• वर्तमान अवस्था:

o किसानलाई बजार मूल्य जानकारी ढिलो।

• प्रस्तावित प्रणाली:

o स्मार्ट कृषि, मौसम पूर्वानुमान, डिजिटल बजार।

• किन आवश्यक?

o किसानलाई लाभ।

o उत्पादन र आम्दानी बढाउने।

२०. क्रिप्टो माइनिङ, EV ट्रेन, केबलकार, मोनोरेल

• वर्तमान अवस्था:

o प्रविधि-आधारित व्यवसाय सीमित।

• प्रस्तावित प्रणाली:

o क्रिप्टो माइनिङ, EV ट्रेन, स्मार्ट ट्रान्सपोर्ट।

• किन आवश्यक?

o युवाको रोजगारी।

o आधुनिक यातायात।

२१. बन्द उद्योग पुनर्जीवन

• वर्तमान अवस्था:

o गोरखकाली टायर, जनकपुर चुरोट, बुटवल धागो, भृकुटी पेपर, हेटौडा सिमेन्ट, स्पिनिङ मिल, चिनी मिल, ट्रोली आदि उद्योगहरू बन्द छन्।

• प्रस्तावित प्रणाली:

o यी उद्योगहरूलाई पुनर्जीवन दिने।

o आधुनिक प्रविधि र लगानीमार्फत पुनः सञ्चालन।

• किन आवश्यक?

o रोजगारी सिर्जना।

o स्थानीय अर्थतन्त्र बलियो।

o आयात निर्भरता घटाउने।

२२. खेलकुद र धार्मिक पर्यटन प्रवर्द्धन

• वर्तमान अवस्था:

o खेलकुद पूर्वाधार सीमित।

o धार्मिक स्थलहरूको प्रचार कमजोर।

• प्रस्तावित प्रणाली:

o राष्ट्रिय खेलकुद पूर्वाधार निर्माण।

o प्रतियोगिता आयोजना।

o धार्मिक स्थलहरूको डिजिटल प्रचार र स्मार्ट व्यवस्थापन।

• किन आवश्यक?

o खेलकुदबाट राष्ट्रिय गौरव र स्वास्थ्य सुधार।

o धार्मिक पर्यटनबाट रोजगारी र आम्दानी।

२३. निर्यात प्रवर्द्धन

• वर्तमान अवस्था:

o पानी, बियर, दाल, चिया, जडीबुटी निर्यात सीमित।

• प्रस्तावित प्रणाली:

o Digital Export Portal स्थापना।

o उत्पादनलाई अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा प्रवर्द्धन।

• किन आवश्यक?

o विदेशी मुद्रा आम्दानी।

o किसान र उद्योगलाई लाभ।

o नेपाललाई निर्यातमुखी अर्थतन्त्रतर्फ लैजाने।

२४. युवा रोजगार सृजना

• वर्तमान अवस्था:

o युवाहरू बेरोजगार वा विदेश पलायन।

• प्रस्तावित प्रणाली:

o ICT, Smart City, नवप्रवर्तन, कृषी, पर्यटन क्षेत्रमा रोजगारी सिर्जना।

o स्टार्टअप र SME समर्थन।

• किन आवश्यक?

o युवालाई देशमै अवसर।

o Brain Drain रोक्ने।

o नवप्रवर्तन र उद्यमशीलता बढाउने।

२५. डिजिटल साक्षरता मिशन

• वर्तमान अवस्था:

o धेरै नागरिक, शिक्षक, विद्यार्थी ICT मा दक्ष छैनन्।

• प्रस्तावित प्रणाली:

o सरकार, शिक्षक, विद्यार्थी, नागरिकलाई ICT तालिम।

o ३ वर्षमा १० लाख भन्दा बढी नागरिकलाई प्रशिक्षण।

• किन आवश्यक?

o डिजिटल सेवा प्रयोग गर्न सजिलो।

o ICT रोजगारीमा प्रवेश।

o समाजलाई डिजिटल रूपान्तरणतर्फ लैजाने।

अपेक्षित परिणाम (३ वर्षभित्र)

• ९०% सरकारी सेवा अनलाइन।

• भ्रष्टाचार घटाउने।

• स्मार्ट शहर कार्यान्वयन।

• डाटा-आधारित नीति निर्माण।

• युवा रोजगार, उद्योग, पर्यटन, निर्यात र हरित ऊर्जा प्रवर्द्धन।

तयारकर्ता: हेमन्त बराल, ICT, Data Centre र Smart City Consultant

Contact

Call Me

+977 9803066701 (Primary; WhatsApp/Viber)
+977 9843067142 (In case of Emergency only)

Email Me

hemanta.baral@gmail.com

Address

Kathmandu, NEPAL