राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा): परिचय, दर्शन र रूपान्तरणको मार्गचित्र

१. रास्वपा (RSP) के हो?

राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) नागरिक-केन्द्रित, लोकतान्त्रिक र नतिजामुखी राजनीतिमा अटल विश्वास राख्ने एक बहुलवादी लोकतान्त्रिक पार्टी हो । नेपालको गौरवमय राजनीतिक इतिहास, यहाँको सनातन सभ्यता, बहुधार्मिक र बहुसांस्कृतिक सह-अस्तित्व र विश्वभर छरिएका नेपालीहरूको सामूहिक सामर्थ्य र विज्ञतालाई आत्मसात् गर्दै यो पार्टी वैकल्पिक राजनीतिक शक्तिको रूपमा उदय भएको हो ।

• मूल गन्तव्य र ध्येय: प्रत्येक नागरिकको आत्मसम्मानपूर्ण जीवन सुनिश्चित गर्नु, विधिको शासन (कानुनको सर्वोच्चता) कायम गर्नु र राज्यका सेवाहरूमा नागरिकको सहज एवं झन्झटमुक्त पहुँच स्थापित गर्नु यस पार्टीको प्रमुख आधार हो ।
• नयाँ युगको संकल्प: यो केवल एउटा राजनीतिक दल मात्र नभएर भावना र खोक्रा आश्वासनभन्दा माथि उठेर ‘तथ्य, प्रविधि, योग्यता र परिणाम (Delivery)’ को आधारमा देशको कायापलट गर्ने आम नेपालीहरूको साझा संकल्प हो.

२. राजनीतिक दर्शन र आर्थिक दृष्टिकोण

रास्वपा कुनै पनि कठोर, संकुचित वा आयातित ‘वाद’ को घेराभित्र सीमित छैन । यसको मार्गनिर्देशक दर्शन निम्न दुई मूल स्तम्भमा आधारित छ:

क) संवैधानिक समाजवाद (समाजवाद उन्मुख संविधानवाद)

पार्टीको मार्गनिर्देशक चिन्तन जनउत्तरदायी, समावेशी र प्रत्यक्ष सहभागितामूलक लोकतन्त्रको जगमा संवैधानिक समाजवादको स्थापना गर्नु हो ।

• शान्तिपूर्ण सुधार: यसले कुनै पनि प्रकारको हिंसात्मक आन्दोलन वा क्रान्तिलाई पूर्ण रूपमा अस्वीकार गर्दै नेपालको संविधानको परिधिभित्र रहेर नीतिगत र प्रणालीगत सुधारमार्फत सामाजिक-आर्थिक रूपान्तरण गर्ने मार्ग रोजेको छ।
• व्यक्तिगत स्वतन्त्रता: सामाजिक न्यायको खोजी गर्दा नागरिकको मौलिक हक, व्यक्तिगत स्वतन्त्रता र मानव अधिकारको रक्षालाई उच्च प्राथमिकता दिइन्छ ।

ख) सामाजिक न्यायसहितको बजार-मैत्री अर्थतन्त्र (Social Market Economy)

रास्वपाले खुल्ला र प्रतिस्पर्धी बजार अर्थतन्त्रको पक्षपोषण गर्दछ, तर यसको चरित्र पूर्ण रूपमा सामाजिक न्याय र जन-कल्याणमा आधारित हुन्छ ।

• उद्यमशीलताको सम्मान: निजी सम्पत्तिको अधिकारको रक्षा गर्दै उद्यमशीलता, नवप्रवर्तन (Innovation) र निजी क्षेत्रको लगानीलाई आर्थिक वृद्धिको मुख्य चालक (Engine) मानिन्छ ।
• राज्यको दायित्व: शिक्षा, स्वास्थ्य, रोजगारी र सामाजिक सुरक्षाजस्ता आधारभूत क्षेत्रहरूमा राज्यले पूर्ण र लोककल्याणकारी अभिभावकत्व ग्रहण गर्नुपर्छ । राज्यको भूमिका कठोर नियन्त्रक होइन, बरु एक निष्पक्ष ‘नियमक र सहजकर्ता’ को रूपमा हुनुपर्छ ।

३. रास्वपा अन्य पुराना राजनीतिक दलहरूभन्दा कसरी फरक छ?

रास्वपाले नेपालको परम्परागत राजनीतिक संस्कार, बेथिति र संगठनात्मक ढाँचालाई जगैदेखि बदल्न निम्न नवीन व्यवस्थाहरू अघि सारेको छ:

• भ्रातृ संगठन र कार्यकर्तामुक्त राजनीति: दलीय स्वार्थका लागि विद्यालय, विश्वविद्यालय, कर्मचारीतन्त्र वा पेशागत क्षेत्रमा भ्रातृ संगठन वा ट्रेड युनियनहरू नबनाउने र मुलुकलाई कार्यकर्तामुखी भीडको सास्तीबाट मुक्त गर्ने दृढ नीति यसको छ ।
• प्रारम्भिक निर्वाचन प्रणाली (Primary Election): चुनावमा उम्मेदवार चयन गर्दा पार्टीका शीर्ष नेताको गोजीबाट वा भागबन्डाबाट होइन, आम जनता र सदस्यहरूबीच आन्तरिक लोकतान्त्रिक विधि (प्राइमरी) बाट उम्मेदवार तय गरिन्छ।
• योग्यता प्रणाली (Meritocracy): नातावाद, कृपावाद, चाकडी र राजनीतिक ‘टीका प्रथा’ को पूर्ण अन्त्य गरी व्यक्तिको क्षमता, इमानदारी, कार्यक्षमता र परिणामलाई मात्र मूल्यांकनको कडी बनाइन्छ ।
• नेतृत्वको निश्चित समयावधि: पार्टीभित्र कोही पनि व्यक्ति आजीवन वा लामो समय नेतृत्वमा टाँसिएर बस्न पाउने छैन। एउटै पदमा बढीमा दुई पूर्ण कार्यकाल मात्र बस्न पाउने संवैधानिक सीमा विधानमै तोकिएको छ ।
• कडा राजनीतिक नैतिकता र प्रतिज्ञा (हामी के गर्दैनौं?):
  • आम नागरिकलाई दुःख दिने ‘नेपाल बन्द’, चक्काजाम वा भौतिक क्षति पुर्‍याउने आन्दोलन कहिल्यै नगर्ने ।
  • अपारदर्शी वा विदेशी स्रोत नखुलेका वित्तीय चन्दा संकलन नगर्ने ।
  • चुनावमा जनताद्वारा अस्वीकृत (हारेका) व्यक्तिहरूलाई राष्ट्रिय सभा वा अन्य चोर बाटोबाट संसद वा सरकारमा सहभागी नगराउने ।
  • संसदमा अनुपस्थित भएको दिनको भत्ता र सेवा-सुविधा त्याग गर्ने र पदमुक्त भएपछि राज्यबाट अतिरिक्त विलासी सुविधा दाबी नगर्ने ।

४. पार्टीको दूरदृष्टि (Vision) र ध्येय (Mission)

दूरदृष्टि (Vision)

“प्रविधिमा आधारित पारदर्शी राज्य संयन्त्र, नवप्रवर्तनमुखी अर्थतन्त्र र ‘डिजिटल सार्वभौमिकता’ मार्फत प्रत्येक नेपाली नागरिकको जीवनस्तरमा गुणात्मक सुधार ल्याई समावेशी, समृद्ध र आत्मनिर्भर नेपालको निर्माण गर्ने।”

रास्वपा यस्तो नेपालको परिकल्पना गर्दछ, जहाँ ऐतिहासिक रूपमा पछाडि पारिएका (लैंगिक, जातीय, वर्गीय वा क्षेत्रीय) समुदायमाथि हुने सबै प्रकारका संरचनात्मक विभेदको अन्त्य होस् र प्रत्येक नागरिकले स्वदेशमै आत्मसम्मानका साथ रोजगारी, समृद्धि र पहिचान पाउन सकोस् ।

ध्येय (Mission)

“रास्वपालाई परम्परागत राजनीतिक भीडबाट मुक्त गरी प्रविधि र कार्यक्षमतामा आधारित आधुनिक डिजिटल संस्था (Digital Institutionalized Party) को रूपमा विकास गर्ने तथा राज्यका हरेक तहमा झन्झटमुक्त डिजिटल सेवा प्रवाह (Smart Public Delivery) सुनिश्चित गर्न केन्द्रबाट नीतिगत हस्तक्षेप गर्ने।”

भ्रष्टाचारप्रति शून्य सहनशीलता कायम गर्दै प्रणालीगत सुधारमार्फत राज्यका अंगहरूलाई सक्षम बनाउनु यसको मूल कार्यदिशा हो ।

५. राष्ट्रिय प्रविधि तथा विकास कार्ययोजना

पार्टीका केन्द्रीय नेता एवं प्रविधिज्ञ हेमन्त राज बरालले अघि सार्नुभएको अवधारणा अनुसार, “समृद्ध नेपाल, सुखी नेपाली” को राष्ट्रिय संकल्प पूरा गर्न र देशबाट भ्रष्टाचार समूल नष्ट गर्न डिजिटल रूपान्तरणलाई मूल हतियार बनाउनुपर्छ । यस कार्ययोजनाका प्रमुख ३ खम्बाहरू निम्न छन्:

१) शून्य भ्रष्टाचार र प्रविधिमार्फत प्रणालीगत पारदर्शिता

• फेसलेस र पेपरलेस सार्वजनिक सेवा: सरकारी कार्यालयहरूमा हुने ढिलासुस्ती, ढोकाढोका धाउनुपर्ने बाध्यता र विचौलिया प्रथालाई अन्त्य गर्न सार्वजनिक सेवालाई पूर्ण रूपमा ‘Face-less’ र ‘Paper-less’ डिजिटल प्रणालीमा लैजाने ।
• प्रणालीगत सुधार: प्रत्यक्ष भेटघाट नै भ्रष्टाचारको जननी भएकाले नागरिकले घरमै बसेर आफ्नो मोबाइल वा कम्प्युटरबाट प्रशासनिक सेवा (नागरिकता, लाइसेन्स, राहदानी, कर भुक्तानी) लिन सक्ने स्वचालित संयन्त्र निर्माण गर्ने, जसले भ्रष्टाचारलाई जगैदेखि समाप्त पार्छ ।
• परिकल्पनाबाट परिणामतर्फ: पार्टीको आन्तरिक व्यवस्थापनलाई समेत ‘कार्यकर्ता पाल्ने’ परिपाटीबाट मुक्त गरी कर्पोरेट शैलीको कार्यसम्पादनमा आधारित सूचकांक (Performance-tracked Matrix / KPIs) मार्फत सदस्य र जनप्रतिनिधिहरूको कार्यक्षमता मापन गर्ने ।

२) डिजिटल सार्वजनिक अर्थतन्त्र र युवा स्वरोजगार

• सूचना प्रविधि निर्यात (ICT Export): नेपालमा सूचना प्रविधि (IT Outsource) को प्रवर्द्धन गरी ठूलो मात्रामा विदेशी मुद्रा आर्जन गर्ने। बरालकै व्यावसायिक नेतृत्वमा रहेको कोडअभातार टेक प्रविधि निर्यातमा अग्रणी करदाता बनेको सफल मोडललाई देशव्यापी रूपमा विस्तार गर्ने ।
• स्वदेशमै डिजिटल रोजगारी: लाखौँ दक्ष नेपाली युवाहरूलाई खाडी वा अन्य देश पलायन हुनबाट रोकी नेपालभित्रै उच्च पारिश्रमिकसहितको प्रविधिजन्य र डिजिटल रोजगारीका अवसरहरू सिर्जना गर्ने ।

३) स्मार्ट सिटी र एकीकृत पूर्वाधार विकास

• दिगो र प्रविधिमैत्री स्थानीय तह: नेपालका नगरपालिकाहरू र गाउँपालिकाहरूलाई सूचना सञ्चार प्रविधिको प्रयोगमार्फत दिगो, बस्नयोग्य र प्रविधिमैत्री ‘स्मार्ट सिटी’ मा रूपान्तरण गर्ने ।
• विज्ञताको उपयोग: स्थानीय तहका जनप्रतिनिधिहरूको क्षमता अभिवृद्धि र नीति निर्माणमा प्रविधिकोBlueprint (ब्लुप्रिन्ट) लागू गरी डेटामा आधारित (Data-driven) शहरी विकास योजनालाई तीव्रता दिने ।

६. मुख्य नीतिगत प्रतिबद्धताहरू (रास्वपाले के गर्छ?)

१. सुशासन: ठूला भ्रष्टाचार काण्डहरूको फाइल पुनः खोल्ने, सरकारी निकायमा निश्चित समयभित्र काम सम्पन्न गर्ने गरी ‘टाइम कार्ड’ प्रणाली अनिवार्य लागू गर्ने र एकीकृत डिजिटल ‘राष्ट्रिय परिचय पत्र’ लाई सम्पूर्ण सेवाको आधार बनाउने ।

२. आर्थिक नीति: वार्षिक ५० लाखसम्मको कारोबार गर्ने साना तथा मझौला उद्यमीहरूलाई शतप्रतिशत आयकर छुट दिने र स्वदेशी श्रम तथा ८०% स्वदेशी कच्चा पदार्थ प्रयोग गर्ने उद्योगहरूलाई करमा विशेष सहुलियत दिने।

३. संसदीय सुधार: आम नागरिकलाई आफ्नो क्षेत्रको काम नगर्ने जनप्रतिनिधि फिर्ता बोलाउन पाउने अधिकार (Right to Recall) र निर्वाचनमा कोही पनि उम्मेदवार मन नपरेमा खारेज गर्न पाउने अधिकार (Right to Reject) को कानुनी सुनिश्चितता गर्ने।

४. दीगो विकास र हरित ऊर्जा: वातावरण संरक्षणका लागि विद्युतीय सवारी साधन (EV) मा कर सहुलियत दिने, नवप्रवर्तन, अनुसन्धान र विकास ($R\&D$) का लागि राष्ट्रिय बजेटको १ प्रतिशत अनिवार्य रूपमा छुट्ट्याउने।

निष्कर्ष (साधारण सदस्यहरूका लागि मार्गदर्शन)

राजनीतिक इतिहासमा केवल नारा, खोक्रा भाषण र आश्वासनको पुरानो युग अब समाप्त भइसकेको छ । राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीको मूल मन्त्र नै “सही ठाउँमा सही व्यक्ति” (Right Man in the Right Place) चयन गर्नु र क्षमताको कदर गर्नु हो । पार्टीका प्रत्येक साधारण सदस्यले यी वैचारिक अवधारणाहरू, डिजिटल सुशासनका एजेन्डाहरू र नैतिक प्रतिज्ञाहरूलाई आत्मसात् गरी समाजमा सकारात्मक परिवर्तनको संवाहक (Change Agent) बन्नु नै यो अभिमुखीकरणको मूल उद्देश्य हो ।