नेपालका लागि राष्ट्रिय ICT र विकास कार्ययोजना
नेपालका लागि राष्ट्रिय ICT र विकास कार्ययोजना
नेपालका लागि राष्ट्रिय ICT र विकास कार्ययोजना
(१०० दिन निर्णय + ३ बर्षे कार्यान्वयन योजना)
प्रस्तावना
• नेपाललाई डिजिटल र स्मार्ट बनाउने लक्ष्य
• भ्रष्टाचार घटाउने, रोजगारी बढाउने, दिगो विकास गर्ने
Vision: सबै नागरिकलाई डिजिटल सेवा पहुँच, स्मार्ट शहर, रोजगारी
Mission: सरकारी सेवा सरल, छिटो, पारदर्शी; ICT, Smart City, Renewable Energy, कृषि, उद्योग, पर्यटन, निर्यात प्रवर्द्धन
वर्तमान ICT र सरकारी प्रणाली स्थिति
• अवस्था:
o NID (National ID), Nagarik App, डिजिटल बैंकिङ सुरु
• चुनौतीहरू:
o डाटाबेस अलग-अलग
o धेरै प्रक्रिया अझै म्यानुअल
o स्मार्ट सिटी पूर्वाधार कमजोर
• अवसरहरू:
o युवा शक्ति
o ICT स्टार्टअप
o Renewable Energy
o पर्यटन
विस्तृत २५-बुँदे कार्ययोजना
१. राष्ट्रिय डिजिटल परिचय प्रणाली (एक नागरिक – एक ID)
• वर्तमान अवस्था:
o NID सुरु भएको छ तर सीमित सेवासँग मात्र जोडिएको (बैंकिङ, केही सरकारी सेवा)।
• प्रस्तावित प्रणाली:
o सबै सरकारी, बैंकिङ, पासपोर्ट, लाइसेन्स, PAN, फोन सेवासँग NID जोड्ने।
o डिजिटल हस्ताक्षर लागू गर्ने।
o अनुहार र बायोमेट्रिक प्रमाणीकरण।
• किन आवश्यक?
o दोहोरो परिचय रोक्ने।
o सेवा छिटो र पारदर्शी।
o नागरिकलाई एकै ID बाट सबै सुविधा।
२. डिजिटल ठेगाना म्यापिङ
• वर्तमान अवस्था:
o ठेगाना व्यवस्थापन अव्यवस्थित, GPS/geotagging छैन।
• प्रस्तावित प्रणाली:
o सबै घरलाई GPS/geotagged ठेगाना दिने।
o नागरिक ID सँग लिंक गर्ने।
• किन आवश्यक?
o आपतकालीन सेवा, कर, जनगणना, वितरणमा सजिलो।
o शहर व्यवस्थापन व्यवस्थित।
३. राष्ट्रिय एकीकृत सरकारी डाटाबेस
• वर्तमान अवस्था:
o मन्त्रालय/संस्थाहरूको डाटाबेस अलग-अलग।
• प्रस्तावित प्रणाली:
o National Data Exchange Platform स्थापना।
o Real-time National Population Registry।
o AI आधारित नीति विश्लेषण।
• किन आवश्यक?
o डेटा दोहोरोपन हटाउने।
o नीति बनाउन तथ्यमा आधारित।
o सेवा छिटो र एकीकृत।
४. सरकारी API एकीकरण
• वर्तमान अवस्था:
o प्रणालीहरू अलग-अलग, डेटा आदानप्रदान कठिन।
• प्रस्तावित प्रणाली:
o सबै सरकारी प्रणाली API मार्फत जोड्ने।
o Real-time Dashboard।
• किन आवश्यक?
o मन्त्रालयबीच सूचना आदानप्रदान सजिलो।
o निर्णय छिटो र तथ्यमा आधारित।
५. बिना अनुहार सेवा (Faceless Services)
• वर्तमान अवस्था:
o धेरै काम अझै म्यानुअल, नागरिकलाई कार्यालय धाउनुपर्ने।
• प्रस्तावित प्रणाली:
o ५० मुख्य सेवा अनलाइन (पासपोर्ट, लाइसेन्स, PAN, कर, कम्पनी दर्ता)।
o ३ वर्षमा ९०% सेवा डिजिटल, AI सहायक।
• किन आवश्यक?
o भ्रष्टाचार घटाउने।
o नागरिकलाई समय र पैसा बचत।
६. राष्ट्रिय सरकारी सेवा ड्यासबोर्ड
• वर्तमान अवस्था:
o मन्त्रालय/प्रधानमन्त्रीलाई वास्तविक समय डेटा छैन।
• प्रस्तावित प्रणाली:
o राजस्व, पूर्वाधार, स्वास्थ्य, विपद् अनुगमन ड्यासबोर्ड।
• किन आवश्यक?
o निर्णय छिटो।
o पारदर्शिता बढाउने।
७. राष्ट्रिय क्यू व्यवस्थापन प्रणाली
• वर्तमान अवस्था:
o अस्पताल, कार्यालयमा लामो लाइन, समय बर्बाद।
• प्रस्तावित प्रणाली:
o मोबाइल बुकिंग, वास्तविक समय प्रतीक्षा जानकारी।
• किन आवश्यक?
o नागरिकलाई सुविधा।
o सेवा छिटो।
८. राष्ट्रिय डाटा सेन्टर पूर्वाधार
• वर्तमान अवस्था:
o सीमित डाटा सेन्टर, Disaster Recovery कमजोर।
• प्रस्तावित प्रणाली:
o Primary, Failover, Disaster Recovery (DR)।
o प्रत्येक प्रदेशमा मिनी डाटा सेन्टर।
• किन आवश्यक?
o डेटा सुरक्षित।
o सेवा निरन्तर।
९. प्रान्तीय स्मार्ट सरकारी क्लाउड
• वर्तमान अवस्था:
o प्रणालीहरू अलग-अलग सर्वरमा।
• प्रस्तावित प्रणाली:
o GovCloud स्थापना।
• किन आवश्यक?
o लागत घटाउने।
o सबै प्रणाली एकीकृत।
१०. न्यूनतम स्मार्ट सिटी ढाँचा
• वर्तमान अवस्था:
o Wi-Fi, CCTV, स्मार्ट पार्किङ, सेन्सर सीमित।
• प्रस्तावित प्रणाली:
o काठमाडौं, पोखरा, विराटनगर, बुटवल, नेपालगञ्जमा स्मार्ट सिटी पूर्वाधार।
• किन आवश्यक?
o सुरक्षित, व्यवस्थित, आधुनिक शहर।
११. भूमिगत युटिलिटी डक्ट प्रणाली
• वर्तमान अवस्था:
o तार, फाइबर, टेलिकम खुला सडकमा।
• प्रस्तावित प्रणाली:
o सबै भूमिगत।
• किन आवश्यक?
o शहर सफा, सुरक्षित।
१२. राष्ट्रिय CCTV & सार्वजनिक सुरक्षा नेटवर्क
• वर्तमान अवस्था:
o CCTV छ तर एकीकृत छैन।
• प्रस्तावित प्रणाली:
o AI CCTV नेटवर्क, प्रहरी/ट्राफिक/विपद् व्यवस्थापनसँग जोड्ने।
• किन आवश्यक?
o अपराध नियन्त्रण।
o ट्राफिक व्यवस्थापन।
१३. स्मार्ट ट्राफिक व्यवस्थापन
• वर्तमान अवस्था:
o ट्राफिक लाइट पुरानो, म्यानुअल नियन्त्रण।
• प्रस्तावित प्रणाली:
o स्मार्ट ट्राफिक लाइट, AI अनुगमन।
o ट्राफिक कमाण्ड सेन्टर।
• किन आवश्यक?
o ट्राफिक जाम घटाउने।
o दुर्घटना कम गर्ने।
१४. डिजिटल भूमि व्यवस्थापन प्रणाली
• वर्तमान अवस्था:
o भूमि अभिलेख कागजी।
• प्रस्तावित प्रणाली:
o डिजिटाइज अभिलेख।
o Blockchain आधारित भूमि रजिष्ट्रेशन।
• किन आवश्यक?
o धोखाधडी रोक्ने।
o पारदर्शी र सुरक्षित।
१५. डिजिटल स्वास्थ्य पूर्वाधार
• वर्तमान अवस्था:
o स्वास्थ्य अभिलेख कागजी वा अलग-अलग।
• प्रस्तावित प्रणाली:
o National Health ID।
o Electronic Health Records।
• किन आवश्यक?
o उपचार छिटो।
o स्वास्थ्य नीति तथ्यमा आधारित।
१६. डिजिटल शिक्षा पूर्वाधार
• वर्तमान अवस्था:
o धेरै स्कूलमा इन्टरनेट छैन।
• प्रस्तावित प्रणाली:
o सबै स्कूलमा इन्टरनेट।
o डिजिटल कक्षा, अनलाइन पाठ्यक्रम।
• किन आवश्यक?
o गुणस्तरीय शिक्षा।
o ग्रामीण क्षेत्रमा समान अवसर।
१७. राष्ट्रिय साइबर सुरक्षा ढाँचा
• वर्तमान अवस्था:
o साइबर सुरक्षा कमजोर।
• प्रस्तावित प्रणाली:
o Cyber Security Center स्थापना।
o AI आधारित सुरक्षा।
• किन आवश्यक?
o डेटा सुरक्षित।
o राष्ट्रिय सुरक्षामा सहयोग।
१८. नवीकरणीय ऊर्जा र हरित नेपाल
• वर्तमान अवस्था:
o Hydropower छ तर Solar/EV चार्जिङ सीमित।
• प्रस्तावित प्रणाली:
o Hydropower, Solar, EV चार्जिङ नेटवर्क।
o प्रत्येक घरमा २ बिरुवा।
• किन आवश्यक?
o ऊर्जा आत्मनिर्भरता।
o वातावरणीय सुधार।
१९. कृषिमा ICT प्रयोग
• वर्तमान अवस्था:
o किसानलाई बजार मूल्य जानकारी ढिलो।
• प्रस्तावित प्रणाली:
o स्मार्ट कृषि, मौसम पूर्वानुमान, डिजिटल बजार।
• किन आवश्यक?
o किसानलाई लाभ।
o उत्पादन र आम्दानी बढाउने।
२०. क्रिप्टो माइनिङ, EV ट्रेन, केबलकार, मोनोरेल
• वर्तमान अवस्था:
o प्रविधि-आधारित व्यवसाय सीमित।
• प्रस्तावित प्रणाली:
o क्रिप्टो माइनिङ, EV ट्रेन, स्मार्ट ट्रान्सपोर्ट।
• किन आवश्यक?
o युवाको रोजगारी।
o आधुनिक यातायात।
२१. बन्द उद्योग पुनर्जीवन
• वर्तमान अवस्था:
o गोरखकाली टायर, जनकपुर चुरोट, बुटवल धागो, भृकुटी पेपर, हेटौडा सिमेन्ट, स्पिनिङ मिल, चिनी मिल, ट्रोली आदि उद्योगहरू बन्द छन्।
• प्रस्तावित प्रणाली:
o यी उद्योगहरूलाई पुनर्जीवन दिने।
o आधुनिक प्रविधि र लगानीमार्फत पुनः सञ्चालन।
• किन आवश्यक?
o रोजगारी सिर्जना।
o स्थानीय अर्थतन्त्र बलियो।
o आयात निर्भरता घटाउने।
२२. खेलकुद र धार्मिक पर्यटन प्रवर्द्धन
• वर्तमान अवस्था:
o खेलकुद पूर्वाधार सीमित।
o धार्मिक स्थलहरूको प्रचार कमजोर।
• प्रस्तावित प्रणाली:
o राष्ट्रिय खेलकुद पूर्वाधार निर्माण।
o प्रतियोगिता आयोजना।
o धार्मिक स्थलहरूको डिजिटल प्रचार र स्मार्ट व्यवस्थापन।
• किन आवश्यक?
o खेलकुदबाट राष्ट्रिय गौरव र स्वास्थ्य सुधार।
o धार्मिक पर्यटनबाट रोजगारी र आम्दानी।
२३. निर्यात प्रवर्द्धन
• वर्तमान अवस्था:
o पानी, बियर, दाल, चिया, जडीबुटी निर्यात सीमित।
• प्रस्तावित प्रणाली:
o Digital Export Portal स्थापना।
o उत्पादनलाई अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा प्रवर्द्धन।
• किन आवश्यक?
o विदेशी मुद्रा आम्दानी।
o किसान र उद्योगलाई लाभ।
o नेपाललाई निर्यातमुखी अर्थतन्त्रतर्फ लैजाने।
२४. युवा रोजगार सृजना
• वर्तमान अवस्था:
o युवाहरू बेरोजगार वा विदेश पलायन।
• प्रस्तावित प्रणाली:
o ICT, Smart City, नवप्रवर्तन, कृषी, पर्यटन क्षेत्रमा रोजगारी सिर्जना।
o स्टार्टअप र SME समर्थन।
• किन आवश्यक?
o युवालाई देशमै अवसर।
o Brain Drain रोक्ने।
o नवप्रवर्तन र उद्यमशीलता बढाउने।
२५. डिजिटल साक्षरता मिशन
• वर्तमान अवस्था:
o धेरै नागरिक, शिक्षक, विद्यार्थी ICT मा दक्ष छैनन्।
• प्रस्तावित प्रणाली:
o सरकार, शिक्षक, विद्यार्थी, नागरिकलाई ICT तालिम।
o ३ वर्षमा १० लाख भन्दा बढी नागरिकलाई प्रशिक्षण।
• किन आवश्यक?
o डिजिटल सेवा प्रयोग गर्न सजिलो।
o ICT रोजगारीमा प्रवेश।
o समाजलाई डिजिटल रूपान्तरणतर्फ लैजाने।
अपेक्षित परिणाम (३ वर्षभित्र)
• ९०% सरकारी सेवा अनलाइन।
• भ्रष्टाचार घटाउने।
• स्मार्ट शहर कार्यान्वयन।
• डाटा-आधारित नीति निर्माण।
• युवा रोजगार, उद्योग, पर्यटन, निर्यात र हरित ऊर्जा प्रवर्द्धन।
तयारकर्ता: हेमन्त बराल, ICT, Data Centre र Smart City Consultant
Related Post
Contact
Call Me
+977 9803066701 (Primary; WhatsApp/Viber)+977 9843067142 (In case of Emergency only)